Szukaj

Wady i zalety nauczania indywidualnego

Nauczanie indywidualne ma wady i zalety, jednak na wstępie warto wyjaśnić znaczenie tego terminu. Otóż nauczaniem indywidualnym może zostać objęte dziecko, którego stan zdrowia znacznie utrudnia lub uniemożliwia uczęszczanie do szkoły. W tej sytuacji obowiązek szkolny realizowany jest w miejscu pobytu dziecka, czyli na przykład w domu rodzinnym, rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej lub regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej. Zajęcia prowadzone są przez nauczyciela, natomiast czas i zakres zajęć ustala dyrektor w porozumieniu z rodzicami dziecka i organem prowadzącym szkołę.

Nauczanie indywidualne - zalety i wady

Nauczanie indywidualne ma również dobre strony, zwłaszcza gdy jest wdrażane w uzasadnionych przypadkach. Nauka poza szkołą jest korzystna zwłaszcza dla ucznia, jednak również nauczyciele przyznają, że lubią pracować w ten sposób.

Zalety nauczania indywidualnego

Możliwość indywidualnej pracy z uczniem

W 2020 roku przeprowadzono ankietę wśród nauczycieli, którzy pracowali lub pracują z uczniem korzystającym z nauczania indywidualnego. Wynika z niej, że prawie 70% badanych ocenia swoje doświadczenia jako pozytywne, zaś 27% jako bardzo pozytywne. Jako jedną z zalet takiego rozwiązania nauczyciele wskazali możliwość indywidualnej pracy z uczniem. Dla nauczyciela to nowe wyzwanie i coś zupełnie odmiennego od nauczania wieloosobowej klasy, gdzie nie ma możliwości poświęcenia wystarczającej ilości czasu każdemu uczniowi z osobna. Przy indywidualnym kontakcie istnieje duże prawdopodobieństwo wypracowania pozytywnej relacji pomiędzy uczniem a nauczycielem, opartej na obustronnej komunikacji i zrozumieniu.

Ochrona zdrowia ucznia

Głównym celem indywidualnego nauczania jest ochrona zdrowia ucznia. Takie rozwiązanie jest w pełni uzasadnione, gdy stan zdrowia ucznia może ulec pogorszeniu wskutek przebywania w dużym skupisku ludzi (np. w przypadku obniżonej odporności i częstych zachorowań lub chorób przewlekłych, takich jak astma i alergia). Zdarza się, że nawet łagodna infekcja może przeszkodzić w leczeniu lub narazić ucznia na komplikacje zdrowotne. Można temu zapobiec poprzez tymczasowe odizolowanie ucznia od środowiska szkolnego i wdrożenie nauczania indywidualnego.

Utrwalenie efektów psychoterapii

Wskazaniem do zastosowania nauczania indywidualnego może być niedawno przeprowadzone leczenie psychiatryczne lub psychologiczne (np. pobyt na oddziale psychiatrycznym w związku z epizodem depresyjnym lub trening desensytyzacyjny zaburzeń lękowych). W tej sytuacji zdrowie dziecka nie jest jeszcze stabilne i wymaga przebywania w bezpiecznym środowisku, które będzie wolne od nadmiaru bodźców. Nawet jeżeli terapia doprowadziła do zredukowania objawów, powrót do szkolnej ławki mógłby być dla dziecka zbyt stresujący (zwłaszcza gdy źródłem problemów psychicznych jest środowisko szkolne). Nauczanie indywidualne pozwala na stopniowe oswajanie dziecka ze szkołą, np. poprzez udział w wybranych zajęciach rozwijających zainteresowania.

Możliwość kontynuowania nauki podczas leczenia

Nauczanie indywidualne można tak zorganizować, aby nie kolidowało z wizytami u lekarza, badaniami, zabiegami czy rehabilitacją. Jest to możliwe, ponieważ zajęć jest znacznie mniej niż w szkole, a lekcje nie muszą odbywać się codziennie. Tygodniowy wymiar zajęć należy zrealizować co najmniej w ciągu 2 dni (klasy I-III) lub co najmniej w ciągu 3 dni (uczniowie klas IV-VIII i szkół ponadpodstawowych). Dzięki temu uczeń może na bieżąco realizować obowiązkową podstawę programową i uniknąć dużych zaległości w nauce.

Możliwy korzystny wpływ na wyniki w nauce

Podobnie jak edukacja domowa, nauczanie indywidualne może korzystnie wpłynąć na wyniki w nauce. Uczeń może wykazywać większe zaangażowanie i odczuwać większą motywację do osiągania sukcesów ze względu na bardziej osobistą relację z nauczycielem. Ponadto w niektórych zaburzeniach psychicznych środowisko szkolne może powodować u ucznia osłabienie koncentracji ze względu na nadmiar bodźców. Tymczasem nauka w spokojnym otoczeniu, bez udziału innych osób, może poprawić u ucznia zdolność do przyswajania nowych informacji podanych przez nauczyciela.

Wygodniejsze warunki do nauki

Nauczanie indywidualne zapewnia choremu uczniowi bardziej komfortowe warunki do nauki. Dotyczy to zwłaszcza dzieci o ograniczonych możliwościach przemieszczania się (np. unieruchomienie ze względu na złamanie kończyny, stan po operacji chirurgicznej), które przez większość czasu powinny odpoczywać. Jednak taka forma organizacji nauki jest wygodna również dla uczniów, którzy nie są w stanie przebywać w jednej pozycji przez dłuższy czas ze względu na choroby zapalne stawów czy problemy z kręgosłupem. Co ważne, zajęcia odbywają się w miejscu pobytu ucznia, więc nie musi on codziennie dojeżdżać do szkoły.

Większy komfort psychiczny

Uczeń objęty nauczaniem indywidualnym zyskuje również większy komfort psychiczny. Nie musi bowiem tłumaczyć się rówieśnikom ze swojego stanu zdrowia ani uważać na potencjalne zagrożenia zdrowotne ze strony innych uczniów. Dla starszych dzieci i młodzieży może być ważne również to, że nikt poza rodziną i nauczycielem nie jest świadkiem ich słabości. Ponadto uczeń zyskuje większe poczucie bezpieczeństwa, ponieważ wie, że w razie pogorszenia samopoczucia może odpocząć w znajomym otoczeniu lub zwrócić się o pomoc do rodziców czy opiekunów.

Możliwość dopasowania nauczania do potrzeb ucznia

Nauczanie indywidualne to dość elastyczne rozwiązanie. Zajęcia obowiązkowe są realizowane stosownie do potrzeb rozwojowych i edukacyjnych, a także możliwości psychicznych i fizycznych dziecka. Dyrektor może na przykład zwiększyć tygodniowy wymiar godzin zajęć za zgodą organu prowadzącego szkołę. Z kolei jeżeli stan zdrowia ucznia tego wymaga, na wniosek pełnoletniego ucznia lub rodziców dyrektor może zmniejszyć liczbę godzin nauki. Ponadto na wniosek nauczyciela (po uzyskaniu opinii rodziców lub ucznia) dyrektor może zezwolić na odstąpienie od realizacji części zajęć obowiązkowych. W razie poprawy stanu zdrowia dyrektor może zawiesić lub zakończyć organizację nauczania indywidualnego.

Zapewnia bezpieczeństwo innym uczniom

Nauczaniem indywidualnym może zostać objęty również uczeń, którego stan zdrowia stanowi zagrożenie dla pozostałych dzieci. Dotyczy to szczególnie rozpoznania u ucznia choroby zakaźnej, a także przypadków zaburzeń emocji i zachowania objawiających się agresją (bez podstaw do zastosowania kształcenia specjalnego). W takich sytuacjach czasowa izolacja ucznia pozwala zapewnić bezpieczeństwo pozostałym podopiecznym szkoły.

Dodatkowe wsparcie dla ucznia

Uczeń objęty nauczaniem indywidualnym nie jest pozostawiony samemu sobie. Oprócz obowiązkowych zajęć edukacyjnych uczeń uczęszcza na zajęcia rewalidacyjne (są to zajęcia o charakterze terapeutycznym, usprawniającym i korekcyjnym). Ponadto uczeń może korzystać z doradztwa zawodowego oraz różnych form pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Co ważne, dyrektor szkoły musi przeciwdziałać negatywnym skutkom izolacji, zapewniając uczniowi możliwość uczestniczenia w życiu szkoły i kontaktu z rówieśnikami. Uczeń może brać udział w zajęciach rozwijających zainteresowania, uroczystościach, imprezach oraz wybranych zajęciach edukacyjnych.

Nauczanie indywidualne nie jest rozwiązaniem idealnym i ma swoje słabe strony. Można pogrupować je na trzy kategorie: niedogodności z perspektywy uczniów, utrudnienia obiektywne oraz negatywne postawy rodziców lub opiekunów prawnych.

Wady nauczania indywidualnego

Nauka trudniejsza niż w szkole

W nauczaniu indywidualnym nauczyciel pracuje bezpośrednio tylko z jednym podopiecznym, dzięki czemu ma możliwość częstego weryfikowania stanu wiedzy ucznia. Innymi słowy, uczeń musi systematycznie przygotowywać się do zajęć, ponieważ za każdym razem może zostać odpytany z poprzednich lekcji. Co zrozumiałe, podczas prac pisemnych czy odpowiedzi ustnych uczeń jest zdany tylko na siebie – nie może używać ściągawek, szukać pomocy u kolegów czy zaglądać do zeszytu. Ponadto uczniowie korzystający z nauczania indywidualnego skarżą się na większą ilość pracy domowej i zadań do samodzielnego wykonania. Pewnym mankamentem jest również konieczność oczekiwania w domu na przyjście nauczyciela.

Utrudniony kontakt z rówieśnikami

Najczęściej wymienianym minusem indywidualnego nauczania jest utrudniony kontakt z rówieśnikami. W wielu przypadkach izolacja jest konieczna ze względu na stan zdrowia ucznia, co nie zmienia faktu, że ograniczenie interakcji z innymi dziećmi może prowadzić do poczucia samotności i wyobcowania, wykluczenia społecznego czy trudności z nawiązaniem relacji koleżeńskich. Dzieci, które nie uczęszczają do szkoły ze względu na chorobę przewlekłą, mogą również wykazywać wyższy poziom zachowań antyspołecznych i bierną postawę wobec ludzi. Aby przeciwdziałać negatywnym skutkom izolacji, uczeń korzystający z indywidualnego nauczania może towarzyszyć kolegom w zajęciach dodatkowych, wybranych zajęciach edukacyjnych, uroczystościach i imprezach szkolnych.

Mniejszy wymiar godzin zajęć

Uczeń objęty nauczaniem indywidualnym uczestniczy we wszystkich obowiązkowych zajęciach edukacyjnych wynikających z ramowego planu nauczania, przy czym zajęcia te muszą być dostosowane do jego potrzeb i możliwości. Jednak w porównaniu do nauki w szkole tygodniowy wymiar godzin w nauczaniu indywidualnym jest mocno okrojony. Dla porównania, tygodniowy wymiar obowiązkowych zajęć edukacyjnych w klasach I-III szkoły podstawowej wynosi około 20 godzin, natomiast uczeń korzystający z nauczania indywidualnego ma jedynie 6-8 godzin zajęć w tygodniu. Z kolei w klasach VII-VIII uczniowie mają około 30 godzin obowiązkowych zajęć tygodniowo, zaś przy nauczaniu indywidualnym – od 10 do 12 godzin.

Czasami nieuzasadnione stosowanie

Nauczanie indywidualne organizowane jest na podstawie orzeczenia z poradni psychologiczno-pedagogicznej, przy czym dokument wydawany jest na wniosek rodziców lub pełnoletniego ucznia. Do wniosku należy dołączyć zaświadczenie od lekarza. Jednak jak wynika z doświadczenia nauczycieli, w niektórych przypadkach nauczanie indywidualne nie zawsze jest uzasadnione stanem zdrowia dziecka. Zdarza się, że takie rozwiązanie stosowane jest wśród uczniów, którzy mają trudności z funkcjonowaniem w środowisku szkolnym, sprawiają problemy wychowawcze lub mają problemy z nauką. Tymczasem podstawowym czynnikiem przemawiającym za zastosowaniem tej formy nauki powinien być stan zdrowia dziecka.

Czasami niewłaściwa postawa rodziców / opiekunów prawnych

Nauczanie indywidualne może wydawać się korzystne nie tylko w przypadku problemów zdrowotnych, dlatego rodzice i opiekunowie prawni mogą przyjmować niewłaściwe postawy. Zdarza się, że rodzice w ramach źle pojmowanej ochrony dziecka starają się opóźnić lub wręcz uniemożliwić powrót dziecka do szkoły. Inni upatrują w nauczaniu indywidualnym szansy na poprawienie ocen czy zdanie do następnej klasy. Czasami dziecko uporczywie domaga się nauki w domu, dlatego rodzice dla „świętego spokoju” starają się zorganizować nauczanie indywidualne. Warto jednak pamiętać, że istnieje inne rozwiązanie – edukacja domowa, która jest dostępna dla wszystkich uczniów, niezależnie od stanu zdrowia.

Wady i zalety nauczania indywidualnego - podsumowanie

Nauczanie indywidualne to forma organizacji nauki dostępna dla uczniów, których stan zdrowia utrudnia lub wręcz uniemożliwia realizowanie obowiązku szkolnego. W tej sytuacji dziecko uczone jest w domu (lub innym miejscu pobytu) przez nauczyciela szkoły. Nie należy mylić tego rozwiązania z edukacją domową, z której może skorzystać każdy uczeń, a nauczaniem mogą zajmować się rodzice. Uczeń objęty nauczaniem indywidualnym ma ograniczony kontakt z rówieśnikami, co może mieć negatywny wpływ na jego rozwój psychospołeczny. Zdarza się też, że taka forma pomocy jest nadużywana przez rodziców lub opiekunów prawnych. Trzeba jednak podkreślić, że nauczanie indywidualne ma wiele pozytywnych skutków, a co najważniejsze – chroni zdrowie dziecka i pozwala kontynuować naukę w trakcie leczenia.

Bibliografia / Netografia

  • Antoszewska B., Indywidualne nauczanie jako rozwiązanie edukacyjne w opiniach nauczycieli, Lubelski Rocznik Pedagogiczny, nr 41(2), s. 119-132, online: https://journals.umcs.pl/lrp/article/view/13718, Data odczytu: 2024.09.18

  • Czarnocka M., Nauczanie indywidualne – organizacja krok po kroku, Portal Oświatowy, 2024.01.15, online: https://www.portaloswiatowy.pl/top-tematy/nauczanie-indywidualne-organizacja-krok-po-kroku-13416.html, Data odczytu: 2024.09.18

  • Komu i na jakich zasadach przysługuje nauczanie indywidualne?, Specjalistyczna Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Mielcu, online: https://www.poradniamielec.pl/komu-i-na-jakich-zasadach-przysluguje-nauczanie-indywidualne/, Data odczytu: 2024.09.18

  • Majchrzak P., Nauczanie indywidualne – możliwości i zagrożenia w procesie edukacyjnym ucznia, „Przedsiębiorczość i zarządzanie”, Wydawnictwo SAN, Warszawa 2018, nr 8 (19), s.13-28, online: https://piz.san.edu.pl/docs/e-XIX-8-3.pdf, Data odczytu: 2024.09.18

  • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego dzieci i indywidualnego nauczania dzieci i młodzieży, Dz.U. 2017 poz. 1616, https://eli.gov.pl/api/acts/DU/2017/1616/text.html, Data odczytu: 2026.10.22

  • Nauczanie indywidualne, Szkoła Podstawowa nr 282 w Warszawie, 2025, https://sp282.eduwarszawa.pl/sites/default/files/2025-06/nauczanieindywidualne.pdf, Data odczytu: 2026.10.22

plusy i minusy nauczania indywidualnego

Podziel się opinią!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *