Szukaj

Wady i zalety szkoły Montessori

Szkoła Montessori ma swoje wady i zalety, dlatego można znaleźć wielu jej przeciwników, jak również wierne grono zwolenników. Niemniej system wychowawczo-dydaktyczny stworzony przez włoską lekarkę i antropolożkę, Marię Montessori, cieszy się coraz większą popularnością. Alternatywną metodą kształcenia są zainteresowani zwłaszcza ci rodzice, którzy szukają dla swojego dziecka szkoły sprzyjającej samodzielności oraz indywidualnemu rozwojowi.

Szkoła Montessori - zalety i wady

Szkoła Montessori ma bardzo wiele zalet, a jej zwolennicy twierdzą, że nie ma lepszej metody kształcenia.

Zalety szkoły Montessori

Wspieranie indywidualnego rozwoju dziecka

Fundamentalnym założeniem pedagogiki montessoriańskiej jest konieczność zapewnienia dziecku warunków do indywidualnego rozwoju. Chodzi o to, aby dziecko uczyło się zgodnie z własnymi predyspozycjami – nie zaś w tempie narzuconym przez rówieśników. Jest to możliwe dzięki nauczycielom, którzy znają swoich wychowanków i potrafią dobrać zadania odpowiednio do możliwości każdego z nich. Indywidualnemu rozwojowi sprzyja również specyfika pracy według Montessori, w której dziecko samo decyduje, czy i jak chce pracować w danym dniu. Dziecko może więc powtarzać daną czynność dowolną ilość razy, aż bez pomocy uzna, że wykonało zadanie prawidłowo.

Zachęcanie dziecka do samodzielności

Nauczyciel montessoriański jest dostępny dla uczniów, a jednocześnie pozwala im na dużą niezależność podczas zajęć. W jaki sposób? Otóż nauczyciel najpierw prowadzi lekcję, a następnie pozwala dzieciom na samodzielną pracę. Nauczyciel nie pomaga dzieciom, jeśli tego nie potrzebują, nie ocenia, ani nie narzuca konkretnych wymagań. Jednocześnie przez cały czas kontroluje, czy dzieci nie przeszkadzają sobie nawzajem i zachowują porządek w klasie. Taki sposób nauczania sprawia, że dzieci szybciej stają się samodzielne, a także zyskują większość świadomość własnych możliwości i ograniczeń.

Rozwój poprzez aktywność

Jedną z głównych zasad szkoły Montessori jest upodmiotowienie dziecka. To właśnie ono jest najważniejsze, a nie oczekiwania dorosłych względem dziecka. Dlatego najważniejszym zadaniem placówki jest stworzenie dziecku sprzyjających warunków do samorozwoju, m.in. poprzez wspieranie jego zainteresowań i aktywności. Służą temu liczne pomoce dydaktyczne i odpowiednio dobrane ćwiczenia, które wyzwalają kreatywność dziecka i zachęcają je do działania. Zamiast tradycyjnego wykładu dzieci uczą się empirycznie poprzez doświadczenia, zadawanie pytań czy własne obserwacje.

Tworzenie wspierającej grupy społecznej

Klasa montessoriańska to specyficzne środowisko, naśladujące życie poza murami szkoły (stąd obecność prawdziwych rzeczy, a nie zabawek). W odróżnieniu od tradycyjnej szkoły do jednej klasy uczęszczają dzieci z kilku roczników – a więc starsze i młodsze dzieci mogą uczyć się od siebie, wspierać się i wzajemnie inspirować. W trakcie zajęć dzieci nie siedzą sztywno w ławkach, ale mogą spacerować po klasie i rozmawiać. Jedno dziecko może obserwować inne podczas pracy czy zabawy, ale nie może mu przeszkadzać. Wszystkie pomoce dydaktyczne są tylko w jednym egzemplarzu, a więc dzieci (pod okiem nauczyciela) muszą się nauczyć wzajemnego szacunku i respektowania granic innych. W rezultacie szkoła Montessori wspiera rozwój społeczny dziecka i wychowuje je na asertywnego człowieka.

Szybsze przyswajanie wiedzy i umiejętności

Dzieci przyzwyczajone do samodzielności i swobody mogą szybciej przyswajać wiedzę czy nabywać nowe umiejętności. Uczniowie nie czekają, aż nauczyciel wskaże im rozwiązanie zadania, ale sami usiłują sobie z nim poradzić. Jeżeli coś im nie wychodzi, stosują metodę prób i błędów, dopóki nie będą zadowoleni z efektu. Nie oczekują przy tym żadnej nagrody ani nie spodziewają się kary – dla ucznia montessoriańskiego sama nauka czegoś nowego jest wystarczającą motywacją. Niemniej lekcje są dopasowane do możliwości dzieci, dzięki czemu nauka nie powoduje frustracji i nie zniechęca.

Porządek i dyscyplina

Niektórzy twierdzą, że w szkole Montessori dzieci mają za dużo swobody, jednak prawda wygląda nieco inaczej. W placówkach panuje odpowiednia dyscyplina. Dzieci muszą odkładać pomoce dydaktyczne zawsze w to samo miejsce, nie mogą sobie przeszkadzać i muszą dbać o estetyczny wygląd swojego otoczenia. W utrzymaniu dyscypliny pomagają również lekcje ciszy, w czasie których dzieci wykonują krótkie zadania w milczeniu. Ważna jest również rola nauczyciela, który razem z dziećmi dba o porządek w klasie oraz przyjmuje postawę wspierającego mentora (a nie „kolegi”).

Szkoła Montessori nie jest wolna od wad. Jakich argumentów używają krytycy tej metody?

Wady szkoły Montessori

Ryzyko, że dziecko nie poradzi sobie w przyszłości

W szkole Montessori nie ma kar, nagród, ocen, sprawdzianów ani zadań domowych. Nauczyciel nie stawia wychowankom konkretnych wymagań – jego zadanie polega na przekazywaniu wiedzy, wspieraniu (tych uczniów, którzy tego potrzebują) oraz obserwacji. Stąd też krytycy uważają, że uczniowie szkół Montessori mogą osiągać słabsze wyniki w nauce i będą mieli problemy z dostosowaniem się do bardziej stresujących warunków w innej szkole czy pracy. Niemniej te obawy mogą okazać się bezzasadne. Według niektórych badań przedszkola montessoriańskie mają korzystny wpływ na wyniki w nauce, umiejętności społeczne, orientację na mistrzostwo, upodobanie do zajęć oraz wyrównanie szans (w przypadku dzieci z uboższych rodzin i osiągających słabsze wyniki). Inne badania sugerują, że istnieje pozytywny związek pomiędzy nauką w systemie Montessori a poczuciem szczęścia w życiu dorosłym.

Problematyczna kwestia bezpieczeństwa

W szkole Montessori dzieci bawią się poprzez pracę, dlatego nie używa się typowych zabawek czy wyposażonych w liczne funkcje gadżetów elektronicznych. Zamiast nich stosuje się zabawki z naturalnych materiałów (np. drewniane klocki i puzzle) oraz rzeczy, których nie można nazwać zabawkami. Dzieci mogą korzystać z prawdziwych narzędzi, sztućców, AGD, przyrządów ogrodniczych i innych „dorosłych” sprzętów. Dlatego rodzice mogą obawiać się, że ich dziecko nie jest w szkole bezpieczne i może zranić się podczas zajęć.

Zbyt duża swoboda

Zgodnie z założeniami pedagogiki montessoriańskiej każde dziecko uczy się w swoim tempie. Nauczyciel może jedynie poinstruować uczniów, jak wykonać dane zadanie i jak używać wybranej pomocy dydaktycznej. Następnie obserwuje postępy uczniów i pomaga tym, którzy tej pomocy oczekują. Dziecko może samo decydować, co będzie robić w danym dniu i przez jak długi czas. W efekcie dziecko może przez dwa tygodnie wykonywać tą samą czynność (np. układać wieżę) i nie wykazywać zainteresowania innymi zadaniami. Nie jest jednak tak, że dziecko ma nieograniczoną swobodę – musi przestrzegać pewnych zasad panujących we wszystkich placówkach Montessori.

Nietypowe ograniczenia

Szkoła Montessori zapewnia dzieciom swobodę, ale wymaga również posłuszeństwa i poszanowania dla autorytetu nauczyciela. Niektórzy przeciwnicy tej metody wychowawczej twierdzą, że w placówkach panuje wręcz zbyt duży rygor. Przykładowo każda zabawka czy pomoc dydaktyczna dostępna jest tylko w jednym egzemplarzu. Poza tym danej rzeczy można używać tylko w określony, narzucony przez nauczyciela sposób, a uczniowie nie mogą dotykać prac innych dzieci. Według krytyków edukacji montessoriańskiej sztywne zasady ograniczają kreatywność dziecka, z kolei zwolennicy zwracają uwagę, że dzięki temu w szkole panuje odpowiednia dyscyplina.

Wysoki koszt nauki

Szkoły montessoriańskie to placówki prywatne, w związku z czym rodzice muszą liczyć się z kosztami. Ile kosztuje nauka w systemie Montessori? Przedszkole to jednorazowy wydatek rzędu ok. 500 zł (wpisowe) oraz comiesięczne czesne w wysokości 700-1000 zł. Natomiast opłata wpisowa w szkole podstawowej wynosi w granicach 900-1700 zł, a czesne – 900-1900 zł. Dodatkowych opłat wymagają obiady, ubezpieczenie oraz korzystanie dziecka ze świetlicy.

Plusy i minusy szkoły Montessori - podsumowanie

Szkoła Montessori to alternatywna metoda pedagogiczna, w której dziecko uczy się poprzez działanie i samodzielną pracę. Uczeń ma dużo swobody podczas zajęć, ale jednocześnie musi przestrzegać określonych zasad. Placówki Montessori wspierają indywidualny rozwój dziecka i uczą zdrowych relacji społecznych, ale mimo to budzą kontrowersje. Według krytyków edukacja Montessori jest zbyt bezstresowa i nie uczy odpowiedniej dyscypliny, wskutek czego może mieć negatywny wpływ na przyszłość dziecka na studiach i w pracy.

Bibliografia / Netografia

  • Buk-Cegiełka M., Pedagogika Montessori – elementy teorii i praktyki, „Roczniki Pedagogiczne”, 2013, tom 5(41), nr 2, s. 161-181
  • Lillard A.S., Heise M.J., Richey E.M., Tong X., Hart A., Bray P.M., Montessori Preschool Elevates and Equalizes Child Outcomes: A Longitudinal Study, Frontiers in Psychology, 2017
  • Lillard A.S., Meyer M.J., Vasc D., Fukuda E., An Association Between Montessori Education in Childhood and Adult Wellbeing, Frontiers in Psychology, 2021
  • Zwierzchowska I., (Nie)świadoma decyzja, czyli o motywach wyboru przedszkola Montessori, „Lubelski Rocznik Pedagogiczny”, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2018, nr 1(37), s. 75-94
  • leomark.pl, Zabawki drewniane, Data odczytu: 2023.08.19
szkoła montessori wady i zalety

Podziel się opinią!

Jedna odpowiedź

  1. Zdecydowanie popieram takie inicjatywy, jak przedstawione w artykule. Uważam, że nauka w inny sposób niż w tradycyjnej szkole ma wiele pozytywów, które często są pomijane w standardowych dyskusjach na ten temat.

    Po pierwsze, alternatywne formy edukacji mogą być znacznie bardziej dostosowane do indywidualnych potrzeb ucznia. Nie każdy przyswaja wiedzę w tym samym tempie i stylu – niektórym zdecydowanie bardziej odpowiada nauka poprzez praktykę, projekty czy dyskusje, niż siedzenie w ławce i słuchanie wykładu.

    Po drugie, takie formy edukacji często promują kreatywność i samodzielne myślenie, co jest nieocenione w dzisiejszym, dynamicznie zmieniającym się świecie. W tradycyjnym systemie edukacji zbyt często skupiamy się na zapamiętywaniu faktów, a nie na rozumieniu ich i umiejętności krytycznego myślenia.

    Po trzecie, alternatywne metody nauczania mogą również przyczynić się do lepszego zdrowia psychicznego uczniów, ponieważ często są mniej stresujące i bardziej zgodne z naturalnymi predyspozycjami człowieka do nauki przez doświadczenie.

    Wreszcie, w dobie technologii, mamy nieograniczone możliwości dostępu do wiedzy – warto to wykorzystać i nauczyć młode pokolenia, jak efektywnie i mądrze korzystać z tych zasobów, zamiast ograniczać się tylko do tradycyjnych podręczników.

    Zdecydowanie warto poszerzać horyzonty edukacyjne i cieszę się, że są osoby i instytucje, które to rozumieją i dążą do zmian.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *